Het is de zomer van 1942, Nederland en Urk zitten middenin de Tweede Wereldoorlog. De oorlog heeft echter weinig invloed op de droogmaking van de toekomstige Noordoostpolder. De Duitse bezetting ziet een buitenkans in de duizenden hectares landbouwgrond die binnen een aantal jaar ‘in cultuur’ gezet gaan worden. De vruchtbare landbouwgrond kan ingezet worden voor de voedselvoorziening van het Derde Rijk. Daarom wordt de bouw van gemaal Vissering geen strobreed in de weg gelegd. Alleen de aanvoer van diesel is een probleem, het gemaal zal daarom met stoom aangedreven moeten worden.

Kantoormedewerker Dirk de Boer heeft bijna twee jaar de bouw van het Urker gemaal vastgelegd. Het einde is nu ook echt in zicht na alle tegenslagen die de bouw kende. Voordat de ringdijk om het gemaal wordt doorbroken, krijgen enkele directiemedewerkers en hun vrouwen nog een rondleiding op wat nu de bodem van de Urkervaart is. De mensen steken klein en nietig af tegen de enorme waterinlaten van gemaal Vissering.[image:https://script.omroepflevoland.nl/docs/inlaten-1640931349.jpg]Malen op stoom in plaats van diesel
Zoals gezegd is er geen diesel beschikbaar voor het gemaal. Die is allemaal nodig voor de Duitse oorlogsmachine. Daarom zijn er grote stoommotoren geplaatst, afkomstig uit stoomschepen. Ook staan er buiten het gebouw enorme stoomketels, zoals hieronder recht op de foto is te zien. Linksachter zie je de dijk richting Kampen, aan de linkerkant de droogvallende polder en rechts ervan het IJsselmeer. Op de dijk kun je als je goed kijkt het Rotterdamse puin zien dat na het bombardement van 1940 naar de nieuwe polder is gebracht. [image:https://script.omroepflevoland.nl/docs/IMG_0030-1640873855.jpg]Marien van de Velde, voormalig werktuigkundige: “Er staan nu drie motoren in het gemaal. In die tijd, in 1942, was het de bedoeling om het gemaal met drie dieselmotoren af te leveren. Dat lukte niet door de brandstofproblemen in de oorlog. Waardoor er eerst twee stoommachines zijn gekomen. De stoommachines waren een noodgreep.”

Het maken van het stortebed, ‘prachtig mooi werk’
De onderbouw is klaar, de bovenbouw is klaar. Nu moet alleen de directe omgeving van het gemaal nog klaargemaakt worden voor het stromende water dat de polder uit moet. En daar moet nog een belangrijke klus voor gedaan worden. Het maken van het zogenoemde stortebed in het in- en uitstroomgebied van het gemaal.

Cees Bakker van Waterschap Zuiderzeeland: “Dat gemaal stroomt enorm. Die waterstromen voeren alles mee. De werkers maken daarom wilgenmatten voor op de bodem.”[image:https://script.omroepflevoland.nl/docs/wilgenmatten-1640879885.jpg]”Daarop komen eerst losse stenen. En daarop wordt heel netjes het stortebed gemaakt. Daar stroomt het water overheen en het kan dan geen zand meenemen. Dat beschermt de bodem hier.” De beelden van Dirk de Boer laten zien hoe de bodem wordt voorbereid op het water. Bakker wist dat dit werk ooit was uitgevoerd, maar het eindresultaat ligt sinds 1942 onder water. “Ik had het nog nooit gezien en nu zag ik op beeld hoe netjes dat stortebed zit. Dat is echt prachtig mooi werk geweest, wat je nu niet meer terugziet.”[image:https://script.omroepflevoland.nl/docs/stortebed-1640880188.jpg]Nadat de omgeving van het gemaal klaar is gemaakt kan de ringdijk doorbroken worden. Het gemaal wordt dan op de Urkervaart aangesloten, die in de jaren ervoor al onder water is uitgebaggerd. Gemaal Vissering kan dan eindelijk een bijdrage leveren aan de droogmaking van de Noordoostpolder. En het gaat dan rap, rond Urk wordt steeds meer van de voormalige zeebodem zichtbaar, het oude palenscherm dat op het beeld hieronder te zien is, heeft al snel geen functie meer.[image:https://script.omroepflevoland.nl/docs/droog-1640880669.jpg]Trots op ontwerpers gemaal
Hetty Klavers, dijkgraaf van Waterschap Zuiderzeeland is zo trots als een pauw op ‘haar’ gemaal: “Als je de foto’s ziet is het al indrukwekkend, maar de beelden laten nog beter zien wat een werk het was. Geweldig hoe ze toen met relatief beperkte middelen als je het vergelijkt met nu zulke goede ontwerpen konden maken!”

Het gereedkomen van gemaal Vissering op Urk maakte een einde aan een monsterklus op de bodem van de voormalige Zuiderzee. Bloed, zweet en tranen en de nodige tegenslagen leiden ertoe dat één van de landelijke kranten op 1 juli kopt: “Het stoomgemaal van Urk is gereed ; Einde van lange lijdensweg”[image:https://script.omroepflevoland.nl/docs/Stoomgemaal gereed-1640873660.jpg]Dit was de laatste reportage uit de serie over gemaal Vissering op Urk. De hele documentaire over de bouw van het gemaal is zaterdag en zondag te zien op televisie bij Omroep Flevoland en op YouTube.

[info]Omroep Flevoland heeft eind vorig jaar zes filmblikken met daarin bijna anderhalf uur aan 8mm-film in handen gekregen. Het materiaal bevat bewegend beeld uit de jaren 1940 tot 1945 en biedt een unieke blik op Urk en omgeving in die periode. De filmrollen zijn begin dit jaar gedigitaliseerd en deels gerestaureerd. De reportagereeks over de bouw van het gemaal is de tweede die voortkomt uit het filmmateriaal van Dirk de Boer. Eerder dit jaar zonden we de documentaire ‘De Camera van Dirk de Boer – Oorlog en Vrede‘ uit. Volgend jaar volgen nog reportages over het dagelijkse leven op Urk in het begin van de oorlog en het verhaal van filmer Dirk de Boer zelf.[/info]